Son iki yazımda belirtiğim gibi, Türkiye'de iktidar mücadelesi kurumlar arasında olur. Tarihsel gelişim ve tepeden tabana yönelik çağdaşlaşma modeli bunu gerekirmektedir. Cumhurbaşkanlığı'nın 'Kurumlar arasında çatışma yoktur' 2010 Yeni Yıl mesajı savımı güçlendirdi.

Şu anda yaşanan kurumsal çekişmeler yerinde ve doğru yönde. Medyaya saçılanları izlemesi de çok keyifli. Eğer gerçek demokrasiyle yönetilen bir ülke isteniyorsa bu sancılara katlanmak zorundayız. Değişik kalemler kurumları kışkırtmakla meşgul. Gerginliklerin bonus getirisi de kimin kimin yanında olduğunu deşifre etmek. Kimin hangi kuruma angaje olduğu 'Çamlar arasından süzülen mehtap' gibi ortada. Her neyse, biz o kalemleri kendi kabukları içinde özsuylarıyla çalkama haline bırakalım.

Bugünkü analizimizde, demokrasiye geçme ağrıları çeken bu çoğrafyada üzerinde durulmayan bir noktaya dikkatinizi çekmek istiyorum.

Sessiz ve Derin Irkçılık

Bakıyoruz, CHP'li bir milletvekili çıkıp Cumhurbaşkanı'nın anne tarafından Ermeni kökenli olduğunu savlıyor. Bakıyoruz, bir bakan özel konuşmalarında İsrail'in ve dünya Musevilerinin komplo işbirliğine dair kuşkulu yorumlar yapıyor. Başka bir bakan çıkıp 'Abdullah Öcalan Ermeni dölüdür' demeci veriyor.

ın Türkçe konuşan iktisatçıları arasında en değerlisi Kemal Derviş IMF İstanbul toplantısında nefis bir sunum yapmış. Yerinde bir analiz. Dünyanın ekonomik krizden çıkması için ön görülerde bulunuyor. Derviş haklı olarak sadece talep değil arz konusunda çözümler aramakta. İyimser bir yaklaşımla ekonomik krizin, zaman içinde çözüleceğini vurguluyor.

Değerli Okur,

Sosyal bilinç altımızda yerleştirilen başka mitlerde bulunmakta. Doğu’dan Batı’ya uzanan bir köprü. Karatahtanın üstünde asılan haritada dünyanın tam merkezinde duran Türkiye. Doğu’dan Batı’ya akan ‘enerji’ akımının yönü hep sağdan sola doğru. Güç ve enerji Türkiye’nin üzerinden geçmekte ve istikamet Doğu’dan Batı’ya. Sanki mecburi istikamet : ‘ Batılılaşmak ‘. Sanki Batı tek seçenek. Başka izlenecek kanal yok!

Türkiye Örnek Olabilir mi?

12 Eylül’e Giden Günlerde :

İçine düştüğü ekonomik çukurdan bir türlü çıkamayan Türkiye sonunda dramatik bir karar almıştı. Turgut Özal 24 Ocak 1980’de bir ekonomik paket açıklayarak, Türkiye ekonomisini dünyaya entegre etme operasyonunun düğmesi bastı. Paketteki enteresan karalardan biri faizlerin serbest bırakılmasıydı. Bu karar, cebini kendi bankasına bağlamış, sırtını gümrük duvarlarına dayamış bildiğimiz geleneksel holdingleri pek memnun etmedi. Karar yerleşik holdingleri memnun etmedi ama baraj kapıları açılmış oldu.

Bankalar faiz yarışına girmeden, ’banker’ adı verilen ’bir masa, bir kasa’ kuruluşlara mevduat sertifikası sattırarak, faiz rekabetine bulaşmadan kendilerini fonlamaya başladılar. Bu bankerler içinde, Sirkeci’de yıllardır ’tasarruf bonosu’ alıp satan ve gazetelerin küçük ilanlar bölümünde ismi sürekli var olan ’Banker Kastelli’ en popüler olanıydı. Doğal olarak, denetimsiz başlayan faiz yarışı ve ’risk kültürünün’ yerleşik olmadığı Türkiye toplumunda önüne gelen tüm nakit tasarufunu bankerlere yatırdı.

Sonunda, dünyanın bir çok ülkesinde piyasa ekonomisine geçerken yaşanan olayların benzeri filmler Türkiye’de de görüldü. Saadet zinciri kopunca, vaat edilen faizlerin bir ’Ponzi Tezgahı’ olduğu ortaya çıktı ve 3 milyar dolar buharlaştı. 12 Eylül askeri darbesinden sonra, Özal banker skandalından dolayı görevinden istifa etti. Darbeden sonra kurulan ve demokrasiye geçmek için hazırlanan Anayasa’nın üst kurulu olan Danışma Meclisi'nin Başkanı ‘001’ resmi plakalı makam aracıyla Ankara’da cebinden taşan mevduat sertifikalarıyla bir bankerin ofisinden çıkarken görüntülendi. Banker olayında ‘günah keçisi’ seçilen Kastelli yurt dışına kaçtı, cezaevine girdi.

Bütün bu olaylar yaşanırken geriye bir şehir efsanesi kaldı. Söylentiye göre bir çok ordu mensubunun ve özellikle üst düzey muazzaf ve emekli subayın parası bankerlerde batmıştı. Söylenti şehir efsane olarak kaldı, hiç bir zaman batan paraların dökümü yapılmadı.

Erdemir’in Özelleştirmesi :

Ordu Yardımlaşma Kurumu (OYAK) Erdemir olarak bilinen ve amiral gemisi Ereğli Demir Çelik fabrikaları olan grubun yüzde 49.2 hissesini açık artırmayla 2005 senesinin Ekim ayında $ 2.96 milyar dolara satın aldı. İhaleye giren dünya devi çelikçiler ve yerli şirketler fiyatın çok yükseğe çıkması nedeniyle sonunda ihaleyi OYAK’a bıraktılar. Böylece, devletin özelleştirme dairesine ait olan bir kurum, devletin silahli kuvvetler mensuplarına ait bir yardımlaşma kurumuna satıldı. Ve bunun adı özelleştirme oldu.

Ayrıca, satın alınma şartları arasında işçi çıkarma ve kadro azaltma konusunda OYAK’a sınırlama getirildi. O günlerde çıkan ekonomi haberlerine göre, Erdemir’in ürettiği ton başına çalıştırdığı işçi sayısı dünya standartlarının üzerindeydi.

OYAK BANK SATIŞI :

Yaklaşık 2 sene sonra, 2007 senesinin Aralık ayında Oyak Bank Hollanada’lı ING Bank’a 2.7 milyar dolara satldı. Böylece OYAk grubu yaklaşık 3 milyar dolara satın aldığı Erdemir’in 2.7 milyar dolarını bankanın satışından karşılamış oldu. Böylece fonlama sıkıntısı çekilmedi.

Bu ne başlık? İlginç kelime. Teğet kelimesi ister Türkçe olarak soldan sağa, ister Arapça olarak sağdan sola okunsun farketmiyor. Teğet aynı teğet. Ama sıra krize gelince biraz farklı. Krizi sağdan sola okursanız, ortaya “ZİRK” çıkmakta. Yaygın dillerde bir anlamı yok.

Bir yıldır yazıyorum, ısrarla uyarıyorum, endişelerimi sizlerle paylaşıyorum. Kimse bu krizi doğru okumadı, okuyamadı. Belki de sağdan sola okudu. Őnce teğet geçer dendi, sonra bankalarımız 2001 krizinden sağlam çıktı dendi. Ama hala krizin dibi gözükmedi.

Teşekkürler, Çok Teşekkürler

2008 senesinin Subat ayında yazdım, “2001'i ararmıyız?”. Sayın Prof. Hurşit Güneş benden 365 gün sonra aynı tesbiti yaptı. Kendisine şükranlarımı sunuyor, diğer uzmanlik alanı olan, klarnet ve gırnata konusunda bilgilendirici yazılarını bekliyorum. Ne de olsa Şile’den ötesi Kandıra.

Günümüzün popüler ekonomisti Roubini İstanbul’u ziyaret etti. Elit mekanlarda havyar yedi, ahkam kesti. “Kriz dahada derinleşebilir!”. “Kara Delik CDS’ler” yazımda belirttim. Toplam swap riski 60 trilyon dolardır. Bu toplam riskin iyimser tahminle %5’i dönmese, 3 trilyon dolar eder. Dahi olmaya, sofistike araştırmalara gerek yok. Global kurtarma paketi 3 trilyon dolara çıkıncaya kadar, ekonomik krizin dibini göremeyeceğiz.

Daha Neler Olacak ?

Adeta bir komünist ülke gibi, ‘çaycı markası’ parası, ithalat  yasakları, yerli malı adaleti ile kendi kabuğunun içinde yaşayan Türkiye, Őzal’la beraber dünyaya açıldı. İnişli çıkışlı bir yolda ilerleyerek dünyaya entegre oldu. Bu noktadan artık geri dönüş yok. Doğal olarak,Türkiye ekonomisi dünyada olan değişikliklere artık eskisi kadar bağışık değil. Bu nedenle bu krizden etkilenmemek elde değil. 2001 ‘Made in Turkey’ bir krizdi. Bu sefer global bir krizin içindeyiz. ABD’yi suçlamakla sorun çözülmeyecek. Diare olmuş hastaya öksürük şurubu verilerek yapılacak tedavinin kimseye faydası yok.

Avrupa Zorda :

Doğu Avrupa’da yaşanan kriz, Avro’yu stress altına soktu. Almanya eksi büyümede ve küçük ülkeleri kurtarmaya yanaşmıyor. Avro’nun siyasi birlik konusunda zayıflığı dolara karşı değer yitirmesine yol açacak.

Avrupa’nın küçülmesi, Türkiye’nin ihracatını zora sokmakta. Umarım, Ankara’daki büyüklerimiz, her bir puanlık küçülmenin, ihracata kaç puan olarak yansıyacağını hesaplayıp, kamuoyuna anons ederler.

Bu haftanın başlığını yeni bir gezegen, yeni bir kimyasal element filan sanmayın değerli okurlar.Zoprol basit bir mide ilacının Türkiye’de satılan markasının adı sadece. Zoprol, mide yanması, ekşimesi, moda deyimiyle, reflüye karşı kullanılan sıradan bir ilaç. Lisansı 1997 yılında çıkmış.Doğrusu ilacın ne olduğu beni pek ilgilendirmiyor. Beni  ilgilendiren ilaç kutusunun üzerinde yazanlar.

Zoprol kutusunun üzerinde ’14 Mikropellet Kapsül’ ifadesi büyükçe harflerle yazılmış. Altında ise ‘Proton Pompası İnhibitörü’ yazılı.

Dile kolay tüketici vatandaş bu ilacı eczaneden alacak, kutunun üzerini okuyacak ve anlayacak. Buyrun, isterseniz kelimeleri tek tek açalım. “Mikro” güzel Türkçemize uzun zaman önce girmiş artık çıkarması zor. Ancak “pellet” ufak tanecik anlamına gelen İngilizce bir kelime. Őrneğin, avcıların kullandığı saçma fişeğine İngilizce’de ‘pellet’ deniyor. Gelelim kapsül kelimesine. O kelime de artık güzel Türkçemiz’e çift dikiş girmiş bir kelime. İlaç hap, yani tablet şeklinde olmadığı, silindir biçiminde iki ucu bombeli plastik şekilde olduğu için kapsül denmiş. Tıpkı Apollo uzay aracının astronotları taşıdığı uzay kapsülü gibi. İngilizce’den transfer bir futbolcu, pardon, kelime.

Diğer ifadeye batığımızda, birinci kelimemiz proton. Fizikten tıbba geçmiş bir kelime, atomun bir parçacığı. İkinci kelimemiz malum, pompa. İtalyanca kökenli bir kelime. Son kelimemize gelince beni en çok güldüren kelime bu, ‘İnhibitörü’. “İnhibit” anlam olarak engel olma, men etme, yasaklama demek. Sizin anlayacağınız, ‘Proton pompası engelleyicisi’ olarak çevirebiliriz bu cümleyi. Bu şekilde kutunun üzerine yazılsaydı ,hiç olmazsa ‘yenildik ama ezilmedik’ olurdu.

Ankara’da ki Büyüklerimiz Bilir :

Doğal olarak bu ilacın nasıl satılacağını ve üzerinde neler yazacağını ortalama okur-yazarlık seviyesinin ilkokul 5 olduğu ‘Cennet Vatan’ Türkiye’de, TC  Sağlık Bakanlığı mutlaka düşünmüştür. Vatandaş mutlaka şeffaf devlet anlayışıyla bu ilacı okuyup anlayacak ve en verimli şekilde kullanacaktır.

Değerli okurlar paketin içinden çıkan açıklama kısmına girmiyorum bile yoksa yabancı diller fakültesine kayıt olmanız gerekebilir.

Benzer kültürler

Yaşı müsait olanlar hatırlar. O zamanki medya dünyasının kalbi olan Bab-ı Ali’de duayen gazeteci Burhan Felek’ti. Lisede öğrenciyken yazılarını okurdum. “Yunanlılarla Türkler aslında aynı kültürün insanlarıdır. Sadece biri camiye, diğeri kiliseye gider” mealinden yazdıklarına çok şaşırmıştım. O günkü Türkiye’de bu konulara bu şekilde yaklaşılmazdı. Zaman geçti, dünya değişti, bakış açıları genişledi. Her ne kadar iki komşu ülkede varoluş nedenleri düşmanlığın devamına bağlı ’çekirdek’ kadrolar olsa da durum bugün biraz farklı.

Yunanlı gençler neyin peşinde?

Yunan polisi bir genci öldürdü ve Yunanistan’da günlerdir şiddet olayları durulmadı. Gençlerin hiddetini, Yunanlıların devlete saygısızlığıyla, aşırı şımarıklıkla açıklayanlar var. Yunanistan’ın geçirdiği cunta doneminden sonra karşıt gücün reaksiyonu olarak yorumlayanlar var. Komşumuzda yaşanan olayları daha geniş açıdan ele alan yok. Olaylar basit bir polisiye olay, basit bir reaksiyon değildir. Olaylar Avrupa’ya sıçramıştır ve komşuda ve Avrupa’da yaşayan özellikle eğitimli gençler gelecekten ümitlerini kesmişlerdir.

Olayın sosyal dinamikleri nelerdir ?

Tüm faktörleri sıralamak mümkün ancak hangisinin yüzde kaç rol oynadığını belirlemek zor. İsterseniz birkaç önemli faktörü sıralayalım. AB, küreselleşme, global kriz ve internet.

Avrupa Birliği (AB), Yunanistan gibi küçük ülkelere getirdiği kendi parası, kendi düzenlemeleri ve denetlemeleriyle tamamen kırılgan, aslında esnek olmayan bir sistem yaratmıştır. Sermaye piyasaları, emek piyasaları ve üretim fonksiyonları tamamen katı kalıplar içine zorlanmıştır. Brüksel’deki memurlar karar verici duruma gelmişlerdir.

Küreselleşme, sermayeyi aşırı mobil hale getirerek merkez ülkelerin çıkarlarını koruma durumuna sokmuştur. İşler kotüye gittiğinde aşırı seyyar hale gelen sermaye yerel şartlara ve sosyal maliyetlere bakılmadan başka pazarlara yöneltilmektedir.

Global kriz Amerika’dan çıktığı için ABD ve Batı Avrupa kendi güvenliğini sağlamak üzere sermayenin seyyarlığından yararlanarak hemen merkeze kaynak aktarımına geçtmiştir ve bu durum çevre ülkeleri zorlamaktadır. Birinci sonuç işsizliktir. Özellikle Avrupa’da eğitim seviyesi yüksek gençler arasında işsizlik ciddi boyutlara ulaşmış ve ‘talebe’lik alternatif yaşam tarzı olmuştur.

İnternet bedava iletişim kaynağı olarak yerleşik medyanın ve elitlerin tekelinde tuttuğu iletişim ve bilgi kaynağını herkese açmıştır. Şimdi artık ‘blog’lar var. Şimdi artık hiç kimseye hesap vermek zorunda olmayan yazarlar var. Yunanistan’da başlayan ve İtalya, Fransa, Almanya ve İsviçre’ye sıçrayan olaylar raslantı değildir. İnternetin payı büyüktür. Yerleşik medyalar artık bir ülkede yaşanan olayları sadece o ülkenin sorunu gibi yansıtamıyorlar. En azından başka kaynaklardan bilgilenen gruplar var.

Bugün Sn. Başbakan Washington’dan ayrılıyor. Grup 20 toplantısı bitti, tarihi bir dönüm noktası yaşandı. Dünya sonradan üzerinde fazlasıyla yazılıp çizilecek bir dönemden geçmekte. Bugünlerde yaşanan olayların kısa bir tarihsel analizini yapmazsak ne içinden geçtigimiz dönemin önemini anlarız, ne de önümüzdeki aylarda yaşanacakları.

II. Dünya Savaşının Son Perdesi Kapanmıştır :
f
Sovyetler çökünce önemli bir  perde kapanmıştı. Dünya finansal krizinin patlaması ve Grup-20’nin Washington’da toplanması II. Dünya savaşının son perdesini kapatmıştır.Türkiye’nin de üye oldugu NATO ve BM son dünya savaşının doğurduğu iki kurumdu.NATO Rus tanklarının Gürcistanı ziyateriyle doğal sınırlarını anladı. BM’nin çatı altı kuruluşları olan Dünya Bankası ve IMF de dünya ekonomik kriziyle demode olduklarını anladılar. (Bkz ‘Takada iki Dinazor’, 2001 tarihli yazım).

İngiliz Başbakanı Brown, Washington’da itiraf etti ve IMF’nin kurulduğu dünyanın bugünkü dünyayla fazla ilgisi kalmadığını belirtti.

Yeni Bir Dünya Düzenine Doğru :

Bugüne kadar dünya finansal krizleri G-7 tarafindan çözülmüştü. Bu sefer Bush’un da ifade ettiği ‘eğer bir şey yapmazsak Büyük Depresyondan daha büyük bir depresyon çıkacak’ paniği, Amerikalıları bu toplantıya zorladı. Tabii ki Çin, Hindistan, Rusya ve S. Arabistan’ın elindeki döviz rezervleri G-7’in iştahını kabartmakta. G-7 artık dünyanın tam hakimi değil. Avrupalılar ve özellikle Sarkozy durumun farkında ve kendine göre bir oyun planı var.

Sarkozy’nin Uyanıklığı :

Ekonomik kriz patlamadan önce Sarkozy AB’nin tek başına süper güç olamıyacağını anlamış ve ABD’yle stratejik askeri işbirliğine girmişti. Krizden sonra Sarkozy  AB’nin tek başına bu işin altından kalkamadığını görüce üç hafta önce Bush’a özel bir ziyarette bulundu. Bugün sonuçlanan Grup 20 toplantısının gerçekleştirmesi için Bush’u ikna etti.

Önüne gelen meşrebine göre bir Obama analizi yapıyor. Obama’nın Başkan seçilmesini devrim olarak gören var, başarıyı komplo olarak yorumlayan var, kıyamet alemati olarak gören var, dünyanın ve Türkiye’nin yakaladığı bir firsat olarak gören var. Obama’yla ilgili hem ’kelam’ farklı hem ’tasvir’.

Nacizane bendeniz de kendime göre bir iki noktayı vurgulamak isterim. Yorumu sizlere bırakıyorum.

1)  Her iki adayla bire bir tanıştım ve konuştum. Bence McCain daha ağır başlı ve karizmatik bir kişilik. Obama daha cana yakın ve ‘esnek’ bir kişiliğe sahip. Bana göre klasik Amerikan Başkanı tanımına McCain daha yakın duruyordu.

2)  Amerikan halkının ciddi fay hatlarıyla bölünmüş olduğunu sonuçlarda görmekteyiz. Öncelikle lise mezunu ve altı öğrenim seviyesindeki beyazlar McCain’den yana tercih kullanırken, zenciler aşırı çogunlukla Obama’yı destekledi.

‘Hispanic’ olarak tanımlanan Orta ve Güney Amerikalıların tercihi yüzde 55-60 civarında Obama’dan yana oldu.

Eğitim seviyesi yükseldikçe beyazların Obama’dan yana oy kullandıkları dikkati çekti. Yaşadığım ve ABD’nin eğitim seviyesi en yüksek ‘county = yöresi’ olarak bilinen 400 bin nüfuslu Montgomery’de Obama oyların yüzde 71’ini aldı. Montgomery ‘County’de zenci ve ‘Hispanic’ nüfus yüzde 15’i geçmediğine göre yüzde 71 müthiş bir ‘beyaz adam’ desteği olarak görülmeli. Özellikle eğitim seviyesi yüksek ve dünyayla daha fazla entegre olmuş nüfus katmanı olarak bu nokta çok ilginç.

3) Türkiye’de her zaman  ilgi çeken Amerikalı Musevilerin tercihi de dikkat çekici. Amerikan nüfusunun yüzde 2’sini oluşturmalarına rağmen, toplumdakı etkin konumlarından dolayı, özellikle Israil’e yönelik dış politika oluşumunda belirleyici olan bu grup, tercihini Obama’dan yana kullandı.

Hatırlarsınız, Bush’un ikinci seçiminde, Demokrat Partinin Kerry’le beraber Başkan Yardımcısı adayı olan Musevi asıllı senator Lieberman son ana kadar McCain’le beraber tüm ülkeyi dolaştı. Bu saf değiştirme desteğine rağmen, göbek adının Hüseyin olmasına rağmen, McCain’in açıkca İsrail’i deskteklemesine rağmen, Amerikan Musevileri Obama’yı destekledi. Bu gelişme Orta Doğu’da beklenen gelişmeler için ciddi bir sinyaldir.

4) Obama’nin estirdiği rüzgar Amerikan meclisinde kendini gösterdi ve Demokratlar Senato ve Mecliste çoğunluğu ele geçirdiler. Obama işe eli güçlü olarak başlamakta, ancak bu konum onun için aynı zamanda bir yükümlülük de getirmekte. Ekonomik krizi durduramazsa mazareti olmayacak.